Back

ⓘ Tibèt Kuna




                                     

ⓘ Tibèt Kuna

Tibèt Kuna iku tegesé mangsa uriping basa-basa Tibèt sing kacathet ana naskah-naskah Kraton Tibèt saka madyaning abad angka 7, nalika kraton nembé ngangkat aksara, nganti purwaning abad angka 11 M.

Ana taun 816 M, sajeroning panguwasaning Sadnaleg, basa sastraning Tibèt menangi owah-owahan agung kanthi madhakaké basa lan tetembungan ana ing pertalan serat-serat saka India. Paugeran anyar iki banjur miwiti mangsa sing diarani mangsa Tibèt Klasik.

                                     

1. Fonologi

Fonologi Tibèt Kuna kaciri ing pirang-pirang cihna fitur sing banjur cicir ana ing mangsa Tibèt Klasik, ya iku uni my- dadi m- ana ing basa Tibèt Klasik sadurungé uni swara uni vokal -i- lan -e-, uni golongan sts- dadi s-, lan wujud kawalikaning aksara swara "i" gi-gu.

                                     

2. Pranata kasus

Morfologi kasus awujud sandhangan afiks tumrap kabèh frasa nomina, dudu tembung-tembung tunggal Gruppenflexion. Basa Tibèt Kuna duwé sepuluh kasus padha kaya ta basa Tibèt Klasik:

  • tèrminatif
  • alatif ལ་ - la
  • gènitif
  • absolutif legena, tanpa tetenger morfologis
  • ablatif ནས་ - nas
  • komitatif དང་ - dang
  • agèntif
  • lokatif ན་ - na
  • komparatif བས་ - bas
  • élatif ལས་ - las

Nanging mangkono, sanajan lokatif, alatif, lan terminatif alon-alon kaguwang saka basa Tibèt Klasik lan kaanggep tradhisi tatabasa purwa la don bdun, saben kasus iki nduwé piguna dhéwé-dhéwé ana ing basa Tibèt Kuna.

Juru tatabasa Tibèt Tradhisional ora mbédakaké tetenger kasus kaya ta mangkéné, nanging nggolongaké morfèm-morfèm kasus iki kajaba -dang karo -bas dadi wolung kasus miturut basa Sangskreta.

                                     

3. Tembung sesulih

Ana telung tembung sesulih kapisan tunggal ana ing basa Tibèt Kuna: ང་ nga, བདག་ bdag, lan ཁོ་བོ་ kho-bo, lan telung tembung sesulih kapisan jamak: ངེད་ nged, བདག་ཅག་ bdag-cag, lan འོ་སྐོལ་ o-skol. Tembung sesulih kapindho ana rong tembung tunggal ཁྱོད་ khyod karo ཁྱོན་འདའ་ khyon-da lan satembung jamak ཁྱེད་ khyed.

                                     

4.1. Rujukan Karya sing dipethik

  • - - 2011, "The allative, locative, and terminative cases la-don in the Old Tibetan Annals", New Studies in the Old Tibetan Documents: Philology, History and Religion PDF, Old Tibetan Documents Online Monograph Series, 3, Tokyo: Research Institute for Languages and Cultures of Asia and Africa, Tokyo University of Foreign Studies, pp. 3–38.
  • - - 2012, "Tibetan -las, -nas, and -bas PDF, Cahiers de Linguistique Asie Orientale, 41 1: 3–38, diarsip saka sing asli PDF ing 2014.
  • - - 2010b, "Personal pronouns in Old Tibetan" PDF, Journal Asiatique, 298 2: 549–571, doi:10.2143/JA.298.2.2062444, diarsip saka sing asli PDF ing 1 August 2013.
  • Hodge, Stephen 1993, An Introduction to Classical Tibetan revised ed., Warminster: Aris & Phillips, ISBN 978-0-85668-548-4.
  • Hill, Nathan W. 2010a, "Overview of Old Tibetan synchronic phonology" PDF, Transactions of the Philological Society, 108 2: 110–125, doi:10.1111/j.1467-968X.2010.01234.x, diarsip saka sing asli PDF ing 28 July 2013.


                                     

5. Pranala njaba

  • Naskah Tibèt Kuna Jroring, Pangkajian Mancanagara Univèrsitas Tokyo: alihaksaran naskah-naskah Tibèt Kuna lan Tibèt Klasik pinilih.
  • Kridha Dunhuang Bangsantara: kalebu citraning warna-warna naskah.
                                     
  • Uighur Kuna Sawetara wong Yugur liyané ora bisa basa Yugur lan mitutur Basa Cina. Sak cacah cilik wong Yugur uga ana kang dilaporaké mitutur Basa Tibèt Kanggo