Back

ⓘ Timor Portugis




Timor Portugis
                                     

ⓘ Timor Portugis

Timor Portugis iku jeneng kanggo Timor Wétan nalika isih dikendhalèni Portugis. Sasuwéné jaman iku, Pulo Timor kapérang dadi rong wewengkon, ya iku wewengkon Portugis lan wewengkon Indhiya Nèderlan.

Wong Éropah pisanan sing nekani wewengkon iki ya iku wong Portugis nalika taun 1515. Biyarawan Dhominika mapan ing pulo iki nembé ing taun 1556. Rikala taun 1702, wewengkon iki dikukuhaké dadi koloni Portugis. Nalika dumadi dhékolonisasi tumraping pulo iki sing kawiwitan ing Lisbon, Indonésia nuli manggoni Timor Wétan ing taun 1975. Sanadyan mangkono, upaya invasi lan anèksasi déning Indonésia iku ora diakoni déning nagara-nagara liya. Mulané, Timor Portugis resminé ana tekan mardikané Timor Wétan ing taun 2002.

                                     

1. Kolonialis wiwitan

Sadurungé wong Éropah teka nguwasani, Pulo Timor iku pérangan jalur dagang sing dawané saka Indhiya tekan Cina lan ing sajeroné kalebu wewengkon Nusantara. Pulo iki gumantung kayu cendhana minangka komodhitasés sing baku. Wong Éropah sing pisanan nekani laladan iki ya iku wong Portugis nalika wiwitan abad ping enem belas, nuli wong Walanda nalika pungkasan abad ping enem belas. Péhak loro iku teka saperlu ngluru Kapuloan Rempah-Rempah Maluku sing kondhang kala samana. Ing taun 1515, wong Portugis pisanan ndharat ing cedhaké Pasisir Makasar saiki. Sudagar-sudagar Portugis ngèkspor kayu cendhana saka pulo iki lan njalari wité nyaris cures. Ing taun 1556, kaum biyarawan Dhominika ngukuhaké Désa Lifau.

Ing taun 1613, wong Walanda njupuk kendhali iring kulon pulo iki. Telung abad candhaké, wong Walanda nuli nguwasani Kapuloan Indonésia kajaba iring wétan Pulo Timor sing nuli dadi Timor Portugis. Wong Portugis nepungaké jagung minangka tuwuhan pangan déné kopi minangka tuwuhan èkspor. Aturan pajeg lan tata buruh ing Timor uga lumaku. Sajeroning pranatan iku pajeg dibayaraké sarana mburuh lan dum-duman kopi saha tuwuhan cendhana. Wong Portugis uga nepungaké gagasan ngenani prajurit upahan marang bebrayan Timor. Lumantar iku, lurah-lurah Timor kapatah dadi wadya Portugis saperlu merangi golongan-golongan ètnik liya. Disaranani bedhil Portugis, wong Timor akèh sing malih dadi gurma menjangan lan tukang pasok sungu menjangan sing dièkspor ndhelik-ndhelik.

Wong Portugis uga nepungaké agama Katulik Roma, aksara Latin, mesin pangecapan, lan pamulangan formal ing Timor Wétan. Ing jaman iki, rong golongan wong uga kawujud sajeroning bebrayan Timor Wétan, ya iku wong Portugis lan wong Topas. Basa Portugis ditepungaké kanggo urusan gréja lan nagara. Wong Asia Portugis racaké nganggo basa Mlayu saliyané basa Portugis. Sajeroning pranatan kolonial, kawarganagaran Portugis bisa dipikolèh déning wong lanang sing bisa basa Portugs, melèk aksara, lan nggilut agama Katulik Roma. Nalika taun 1970, ana wong Timor Wétan cacah 1.200 sing sapérangan gedhé saka kalangan ningrat lan warga Dili utawa warga kutha gedhé liya sing kasil mikolèh kawarganagaran Portugis. Tumapak pungkasaning pamaréntahan kolonial ing taun 1974, 30 persèn wong Timor wis nggilut agama Katulik Roma, déné sapérangan gedhé liyané isih manembah marang hyang siti lan akasa.

                                     

2. Rujukan

  • Taylor, Jean Gelman 2003. Indonesia: Peoples and Histories. New Haven and London: Yale University Press. ISBN 0-300-10518-5. CS1 maint: ref=harv link
  • West, Barbara A. 2009. Encyclopedia of the Peoples of Asia and Oceania. Infobase Publishing. ISBN 0-8160-7109-8. CS1 maint: ref=harv link
  • Schwarz, A. 1994. A Nation in Waiting: Indonesia in the 1990s. Westview Press. ISBN 1-86373-635-2. CS1 maint: ref=harv link
                                     

3. Pranala njaba

  • Hyang Siti, Hyang Akasa; Pasulayan lan Adhaptasi ing Timor Kolonial Wiwitan, 1600–1800 – KITLV Press 2012. Open Access
  • Sujarah Timor – Universitas Tèknik Lisbon
                                     
  • yaiku Timor - Leste minangka jeneng resmi nagara. Artikel utama: Sajarah Timor Wétan Abad angka 16: Tekané bangsa Portugis 1902: Pamérangan Timor antara
  • Basa Portugis utawa basa Portegis português iku basa Roman kang akèh dipituturaké ing Portugal, Brasil, Angola, Mozambik, Tanjung Verde, lan Timor Wétan
  • pro - Indonésia ngibaraké gendéra Indonésia lan nguasani Oecussi - Ambeno ing Timor Portugis 1975 - Yoyo musisi 2001 - George Harrison, musikus The Beatles Kalèndher
  • jiwa. Basa iki kang dicaturaké ing Timor Wétan utawa Timor Lorosa e ngandhut akèh tetembungan saka basa Portugis Basa Tetun nduwé patang dhialèk: Tetun - Dili
  • wewengkon kabupatèn Timor Tengah Kidul, Timor Tengah Lor lan sapérangan Kupang. Basa iki uga dianggo déning masarakat wewengkon kantong Timor Leste, Ambeno
  • Kupang iki dituturké ing Kutha Kupang, Atambua, Belu, kabupatén Timor Tengah Kidul, Timor Tengah Lor, Malaka lan sekubengé ing provinsi Nusa Tenggara Wétan
  • Pulo Florès, saking basa Portugis ingkang ateges kembang kalebet wonten ing Provinsi Nusa Tenggara Wétan, Indonésia. Flores kalebet wonten ing gugusan
  • pulo ing Provinsi Nusa Tenggara Wétan. Jeneng Florès kadhapuk saka basa Portugis yaiku Copa de Flores kang ateges Tanjung Kembang. Jeneng iki diresmèkaké
  • kamardikan Abkhazia saha Ossetia Kidul Ramos Horta 11 - Présidèn Timor Wétan basa Portugis Timor Leste Ramos Horta dipun - témbak, nanging taksih gesang. 7 - Warsa
  • lan non - Muslim ing India, Asia Tenggara Indochina, Filipina, Singapura, Timor Wétan lan ing Malaysia Apike banget ing masakan Asia kanggo lemak lan
  • tlatah Éropah, nelukaké nagara Inggris British lan Portugis kajaba tlatah jajahan Portugis ing Timor Wétan Bangsa Walanda njajah Indonésia nganti mangsané