Back

ⓘ Dhialèk Kedhu




                                     

ⓘ Dhialèk Kedhu

Basa Jawa Kedhu utawa carabasa Kedu iku basa kang dituturaké ing tlatah Kedhu kasebar wiwit Kebumèn iring wétan: Prembun, Purwareja, lan mligi Temanggung.

Carabasa iki kaloka karo cara omonge kang mligi amarga dadi pitemu antaraning carabasa "bandek" Sala-Nyogja lan carabasa "ngapak" Banyumasan. Tembung-tembunge isih nganggo carabasa ngapak nanging cara pocap rada bandek. Contone:

  • nyong: aku
  • petek poteh sekele koneng numpak dhugar gejedud-jedud = carabasa Prembun kang karepe: pitik putih sikile kuning ditumpakake dhokar kejedhod.
  • mberuh:embuh ora weruh, embuh
  • krongsi: kursi Temanggung
  • gandhul: kates

Kecap pangenter: eeee, oooo, lha kok, ehalah, ha-inggih, asring dianggo kembangan lambe Ind: basa-basi babrayan Temanggung yèn lagi omongan. Iki nandhakake yèn wong Temanggung pancen ndhemenakake yèn diajak omong.

Wanasaba uga kalebu wewengkon Kedhu. Omongane wong Wanasaba iku omongane mbedani karo laladan liyané. Nanging mirib karo omongane wong Purwareja lan Temanggung. Pengucapan swara a ana ing mburi kadhang diucapke miring kadhang jejeg. Ana ing laladan plosok Wanasaba, swara a malah diucapke ê utawa pêpêt. Contone: tembung "gula" bisa diucapke gulah, gula, utawa gulê.

Nek Wanasaba pérangan kulon, omongane ameh padha karo omongane wong Banjarnegara. Omongane ngapak-ngapak. Ya pancen lumrah, panggonane bae jejeran. Sajatine, ing Wanasobo iki carabasane akèh kang béda nanging ora béda adoh. Kadhang, béda kacamatan, béda carabasane. Malah, sak kacamatan bae kadang ya carabasane wis béda.

                                     

1. Pratélan conto

Ing pranala ngisor ana pidhiyo contoné carabasa wong Wanasaba ning Youtube.

Iki contoné tembung-tembung lan omongane:

  • 138. Nder! = rikat!,
  • 159. Angger = yèn,
  • 45. Yange = pacare,
  • 156. Diwehna, diwenehna, dinehna = dikekke, dikekno,
  • 137. Gelis = rikat,
  • 15. Pathak = sirah tembung kang kasar mbanget,
  • 81. Ndais! = syukurin!,
  • 126. "Godong dondong rong tong digotong garong bencong kang ompong. Anjutan garonge mangslup umah gedong lumantar senthong keton bokonge wong wadon serong kang agi njentong". Tong=drum, bencong=banci, anjutan=terus, mangslup=mlebu, umah gedong=omah kang apik, senthong=kamar, keton=ketok, agi=lagi.,
  • 141. Maen, maer = apik,
  • 171. Ceneng = tarik,
  • 143. Entong = enteng = entok = entek,
  • 120. Lanjung = awake ora imbang arep tibo,
  • 12. Senthong = kamar,
  • 119. Nyong meh lunga ngalas = aku arep menyang alas,
  • 56. Ngicik = onani,
  • 69. Tela = tela rambat,
  • 111. Luthung = lumayan. Biasane marang barang kang cacahé sithik,
  • 99. Kokosan = sejenis duku kang rasané kecut banget,
  • 102. Lentreh = mlanding kang isih nom kang durung metu wijine petai cina mudha,
  • 168. Kambi = karo,
  • 24. Ngudung = nesu,
  • 122. Nyong alueng modar bae, ketimbang urip ora ana gunané = aku luwih becik mati waé, ketimbang urip ora ana gunané,
  • 90. Liun/lenga liun = lenga tanah,
  • 151. Diomei, domei = diseneni,
  • 150. Jenes = kotor,teles
  • 54. Iringan = latar/halaman omah,
  • 73. Kerekan = sisiran,
  • 50. Keprige/prige kabare? = kapiyé kabare?,
  • 29. Enak eram = énak banget,
  • 93. Kaki = mbah kakung,
  • 118. Meh = arep,Indonésia = nyaris
  • 75. Ora sranta = Indonésia = tidak tahan karena ingin melakukan sesuatu,
  • 124. Kalete nyong mau diwasuh kanggo rinso karo yange nyong = Celana dalamku mau dikumbah nganggo rinso karo pacarku,
  • 57. Mendem = keracunan,
  • 44. Yang-yangan = pacaran,
  • 52. Dhalu = mateng banget marang buah2an,
  • 103. Keblacut/kebacut = dadi kulina,
  • 136. Mbeleng = dekandani ora manut,
  • 22. Deke = kowe,
  • 132. Mungguh = nggaya, sok.
  • 94. Nini = mbah putri,
  • 71. Bung = rebung,
  • 30. Ugur, gur = mung,
  • 3. Nggere? = mangsa sih?,
  • 41. Dieng = papan wisata Pegunungan Dieng, ana ning Wanasobo pérangan lor. Akèh obyek wisata ning Dieng, ana telaga warna, candhi pendawa lima, kawah sikidang, curug, lan lia-liyané,
  • 18. Gulung = tibo marang manungsa,
  • 170. Benahi = simpen,
  • 68. Budhin = singkong,
  • 166. Nglombo, nglomboni = ngakali, ngapusi,
  • 28. Eram = mbanget,
  • 92. Kemerki/kemreki = tuma pitik,
  • 77. Njundil = kaget nganti awake gemeteran/njumbul,
  • 172. Kukuh = kuwat,
  • 109. Saking = banget,
  • 23. Rika = kowe karo wong kang luwih tuwa,
  • 148. Dijeki = dijak, diajak,
  • 8. Unjar tawes = ikan tawes,
  • 1. Kampil = bantal,
  • 58. Mendem = kerasukan setan/roh,
  • 49. Kencot = kepidhak,luwe
  • 167. Seneng = tresno,
  • 70. Acèh = rambutan,
  • 128. Empere, mbokan = mboan, ndean =mungkin, barangkali,
  • 125. Diwasuh = dicuci, dikumbah. Diwasuh tembung dasare ya iku masuh. Masuhi= ngumbahi, nyuci,
  • 78. Men = ben,
  • 72. Kerek = sisir,
  • 79. ya men lah = yo wis ben,
  • 121. Alueng, aluk = Luwih apik, luwih becik,
  • 85. Ndulug = nggawani kayu gelondongan saka alas,
  • 98. Dam = bendungan,
  • 67. Kokoh = kuah,
  • 4. Miki = entes waé, nembé kémawon,
  • 95. Peli = Indonésia = kemaluan priya,
  • 31. Ugur siji = mung siji,
  • 153. Jidor = ben,
  • 26. Mbadug = madang kasar,
  • 152. Gujih = cerewet,
  • 42. Tempe kemul = tempe kang dikemuli tepung terus digoreng,
  • 127. Endug inthug digudug njeblug = Endog entog digodog njeblog telur mentok direbus meletus,
  • 123. Belik = panggonan kang digunaake kanggo adus lan ngumbahi, racaké ana ing cedhak karo kali utawa tuk,
  • 27. Andhak?, Ndak? = mangsa sih?,
  • 87. Wedang bubuk = wedang kopi,
  • 117. Meng = lunga, menyang,
  • 129. Jambal = gado, Dijambal = digado,
  • 13. Kremun = grimis kang cilik mbanget,
  • 53. Gemadung = setengah mateng marang buah2an,
  • 163. Enyong, nyong = aku,
  • 162. Nyong gak mangan ndingin = aku arep mangan disik,
  • 63. Majir = mandul marang kéwan,
  • 89. Turuk = Indonésia = kemaluan wanita,
  • 34. Gapan, arepan = arep,
  • 61. Kemadoan = benalu,
  • 110. Bocah kae saking nakale = Bocah iku nakal banget,
  • 39. Mi ongklok = manganan kas Wanasobo kang isiné mi, sayuran, lan kuahe kentel,
  • 157. Weh-wehan = pemberian,
  • 134. Mulane = mulakno,
  • 46. Pecicilan = usil waé kakean polah,
  • 133. Kemul = selimut blanket.
  • 66. Ngglendengi = ngrasani,
  • 142. Jidor = ben,
  • 147. Disengi = dijak, diajak,
  • 101. Klalen = lali,
  • 40. Mi ongklok encen rasané énak eram, mulane deke kala-kala lunga Wanasobo ya? = Mi ongklok rasané pancen énak banget, mulakno kowe kala-kala menyang Wanasobo ya?,
  • 38. Lawange dijemblang = lawange dibuka,
  • 114. Ning = nanging,
  • 80. Ngguyu kepingkel-pingkel = ngguyu ngakak ngasi wetengé lara,
  • 139. Udu = dudu,
  • 155. Diwehi, diwènèhi, dinehi = dikeki,
  • 11. Semek = sarapan,
  • 149. Oleh = intuk,
  • 146. Agi = lagi,
  • 76. Blumbang = panggonan/kolam kang kanggo ngingu iwak,
  • 173. Dieng = Laladan kang panggonane ana ing pagunungan. Laladan iki kerep ingaran pagunungan Dieng. Panggonane ana ing lor sakiwa-tengené 27 km saka kutha Wanasaba. Laladan iki didadèkna obyèk wisata.
  • 140. Luru = golèk, golet,
  • 135. Gage = rikat-rikat,
  • 104. Batir = kanca,
  • 91. Gas = bènsin,
  • 2. Arip = ngantuk,biasaane piyayi mbanjar kang ngagem ukara iki
  • 32. Nggedhebus = kakean omong nanging ora ana isiné,
  • 37. Bengel = sirahé mumet,
  • 55. Gathel!/celek gathel! = omong kosong!/ngapusi!,
  • 64. Sikah!/sika!/celes!/celeng! = sialan!/kurang ajar!/keparat!,
  • 16. Gigal = tibo marang barang liyané manungsa,
  • 116. Mengana = lunga kana,
  • 154. Melas = mesake,
  • 5. Iwak = ulam,
  • 130. Bebeh = ogah, wegah,
  • 165. Awang-awangen = wegah, ogah,
  • 131. Batir = kanca, Dibatiri = dikancani, Batire = kancané,
  • 9. Iwak sapi = daging sapi,
  • 51. Wetenge nyong kencot = wetengku kepidhak perutku terinjak,
  • 62. Lawe = umah/sarang laba2,
  • 47. Encot = pidhak,
  • 65. Celeng = babi hutan,
  • 43. Aja reang bae = ojo berisik/rame waé,
  • 6. Unjar = iwak,
  • 84. Kasut = kaos kaki,
  • 59. Tempe kabul = tempe gembus,
  • 144. Bonjrot = rugi, bangkrut,
  • 158. Mung-mungan = barang siji-sijiné,
  • 10. Rese = iwak asin,
  • 83. Cawik = cebok,cewok
  • 86. Kenthir = edan,
  • 60. Ciduk = gayung,
  • 7. Unjar bandung = ikan mas,
  • 48. Diencot = dipidhak,
  • 82. Lambar = piring cilik/cawek,
  • 74. Lampor = mahluk alus kang nyulik wong,
  • 21. Longan = kolong,
  • 100. Ndawak = wong/bocah kang bandel, kang polahe/kelakuane usil/nakal/ugal2an,
  • 25. Mlanjar = nginep ana ing omahé wong,
  • 113. Janjane, jane = sebenere,
  • 105. Dibatiri = dikancani,
  • 108. Kambi = karo,
  • 106. Paha = ora apa-apa. Huruf h diwaca kaya huruf hijaiyah kang urutan ke enem,
  • 35. Nyong pan mangan = aku arep mangan,
  • 112. Eh, kae ana ing wit igin ana turahan duku. Luthung ah. = Eh, iku ning wit isih ana turahan duku. Lumayan ah.,
  • 36. Mlopos = nakal lan angkuh/sombong,
  • 33. Pan, = arep,
  • 88. Laki = Indonésia = bersetubuh,
  • 145. Dibenahi = disimpen,
  • 160. Labuh = wiwit,
  • 115. Mengene = lunga kéné,
  • 97. Kepecirit = kepising amarga mencret,
  • 96. Curek = nanah kang metu saka kuping,
  • 14. Cuthang = sikil tembung kang kasar,
  • 17. Duwite nyong gigal ana ing dalan = Duwitku tibo ning dalan,
  • 164. Encen = pancen,
  • 161. Gak = arep,
  • 20. Nana = ora ana,
  • 169. Teyeng = bisa, biso,
  • 107. Kayangkene paha lah = kaya kéné ora apa-apa lah,
  • 19. Ana wong gulung sekang wit krambil wingi sore = Ana wong tibo saka wit klopo wingi sore,
                                     
  • tlatah Kedhu Magelang lan saubengé Bab iki nganti sapréné bisa dideleng ing basa Jawa Suriname kang pancèn mèmper dhéwé karo dhialèk Kedhu Basa - basa
  • Carabasa Banyumas lan Tegal Carabasa Bagelèn Carabasa Ngayogyakarta lan Kedhu Carabasa Surakarta, Madiyun lan Semarang Carabasa Muria Agung Pati, Kudus