Back

ⓘ Nya (aksara Bali)




Nya (aksara Bali)
                                     

ⓘ Nya (aksara Bali)

Nya inggih punika salah satunggal aksara wianjana ing sistem panyeratan aksara Bali ingkang nglambangaken /ɲ/. Manawi "Nya" ing aksara Bali dipunserat wonten ing aksara Latin, pramila sinerat "nya" utawi "ñ".

                                     

1. Fonem

Nya dipunpocapaken kados aksara "ny" utawi "ñ" ing tetembungan "nyobi" basa Jawi, "nyamuk" basa Indonesia, pañcan basa Sansekerta, nyama basa Bali.

                                     

2. Panganggenipun

Nya sinerat kanggé tetembungan ingkang gadhah swanten /ɲ/. Panganggenipun sami kaliyan ञ ña ing aksara Dewanagari. Nya boten dipun-ginakaken ing tetembungan ingkang gadhah konsonan dobel "ny" ingkang boten dipunpocapaken /ɲ/. Tuladhanipun tembung "Abimanyu". Konsonan ing tembung kasebat boten dipunklempak supados dados swanten sengau kados dwiasara "ny" ing tembung ny obi". Manawi dipuneja miturut wandanipun, tembung Abimanyu dipuneja "A – bi – man – yu", sanès "A – bi – ma – nyu". Pramila punika, aksara Nya boten dipun-ginakaken.

Wonten ing sistem panyeratan mawi aksara Latin kajawi ing nagari ingkang migunakaken aksara Latin tetambahan, mawi tandha sandhangan, tetembungan ingkang gadhah swanten nasal /n/ ingkang dipunsusul déning /c/ sinerat "nc", sawatawis manawi dipunsusul déning swanten /ɟ/ lajeng dipunserat "nj". Upaminipun tembung: "panjang", "pancing", "manja", "manca", lan sapanunggalanipun. Ing kawruh panyeratan mawi aksara Bali, manawi swanten nasal sengau waja /n/ dipunsusul déning swanten /c, /tʃ, /dʒ/ saha /ɟ, lajeng swanten nasal katelah éwah dados swanten nasal sengau langit-langit /ɲ/. Perkawis punika dipunasbabi amargi miturut kawruh panyeratan aksara Bali, /n/ dipunpocapaken mawi ndemekaken waja inggil, sawatawis /ɲ/ dipunpocapaken mawi nedhakaken salira lidhah dhumateng langit-langit, migunakaken methode ingkang sami kaliyan manawi nalika mocapaken /c/ ugi /ɟ/. Pramila, aksara N ing tembung "panjang", "pancing", "manja", "manca", lsp. dipunserat nganggé aksara Nya manawi dipunsalin dhumateng aksara Bali. Amargi, aksara N ing tetembungan kasebat boten dipunpocapaken mawi nedhakaken pucuk ilat kanthi ndemek suku waja inggil, nanging mawi nedhakaken salira lidhah dhumateng langit-langit lathi, kados mocapaken "ca", "ja", utawi "nya". Perkawis punika nandhakaken tansah dipunpatrapaken ukum "regresif" ing panyeratan aksara Bali, suraosipun lambang swanten ing wingkingipun /c, /ɟ/ mrabawani dhumateng ingkang wonten ing ngajengipun /n/. Kanthi makaten, /n/ nyrawung piyambak kaliyan laladan artikulasi /c/ lan /ɟ, dados /ɲ/.

Ing IAST, aksara Nya dipunalihaksaraken minangka aksara N nganggé tandha tilda ing inggilipun Ñ. Mila, manawi anyerat basa Sansekerta utawi Kawi nganggé aksara Latin, aksara N ingkang dipunsusul déning aksara C saha J dipun-gantos kaliyan aksara Ñ. Tuladhanipun: pañca, sañca, pañjara, sañjivanī, lsp.

                                     

3. Réferènsi

  • Tinggen, I Nengah. 1993. Pedoman Perubahan Ejaan Basa Bali dengan Huruf Latin dan Huruf Bali. Singaraja: UD. Rikha.
  • Simpen, I Wayan. Pasang Aksara Bali. Diterbitkan olèh Dinas Pendidikan dan Kebudayaan Provinsi Laladan Tingkat I Bali.
  • Surada, I Made. 2007. Kamus Sanskerta-Indonesia. Surabaya: Penerbit Paramitha.